Niet alleen Ajax maar ook publiek overrompeld door de oorlog!
Lidion Zierikzee
Ajax Noord Nederlands Toneel / 15 nov. 2005
Gezien in: De Machinefabriek

---

Naar aanleiding van de tragedie Ajax maakte Jos Thie een voorstelling waarin een lijn getrokken is naar de oorlogsveteranen in Nederland anno 2005. Ajax, een griekse tragedie maar met de politieke werkelijkheid van dit moment. Een spel uit de oude tijd maar waar het Nu sterk aanwezig is. Gespeeld door het Noord Nederlands Toneel in nauwe samenwerking met het Veteraneninstituut. Enkele veteranen nemen ook zelf actief aan de voorstelling mee.
Na de Trojaanse oorlog draait Ajax volledig door wanneer niet hij maar Odysseus van de goden de wapenuitrusting van zijn gedode vriend Achilles uitgereikt krijgt. In zijn woede vermoordt hij een kudde schapen, denkend dat dit zijn medestrijders Odysseus, Agamennon en Menelaos zijn. Nadat hij dit gedaan heeft beseft hij dat hij is doorgedraaid en besluit ondanks dat zijn vrouw hem tegen wil houden zelfmoord te plegen.

Hier begint ook het toneelstuk, daar waar Odysseus de wapenuitrusting krijgt van Achilles en we de woede van Ajax, schitterend vertolkt door Jeroen de Man, zien groeien. Het decor is overrompelend, net als de oorlog zelf. Een reusachtige tent met daarin een enorm veld met blankhouten kisten zoals de kruisen van een militaire begraafplaats. De spelers lopen over en tussen de blokken door, het is net een doolhof. Het doolhof wat doet denken aan de warboel in het hoofd van Ajax. Thema’s als, niet afgewezen worden, wraak, bewijzen aan je ouders, en de held willen zijn, komen in elke scène terug en laten je realiseren dat al deze thema’s nog van hedendagen zijn. Ook de Goden en spelers in oorlogspakken versterken dit gevoel. Het komt zelfs helemaal dichtbij wanneer de veteranen aan het woord komen.

De godin Athene vermomt als aanvoerster van het leger bemoeid zich overal mee en stuurt zo nu en dan het verhaal. Door haar continue aanwezigheid op het podium krijg je jammer genoeg wel het gevoel dat ze er soms doelloos bijstaat. Ook vraag je je af wat voor een doel “de vriend” van Ajax in het spel heeft. Daarin tegen speelt Lotje van Lunteren prachtig de rol van de vrouw van Ajax en vormt een mooi contrast in haar gedrag en dat van Ajax. De zelfmoordscène van Ajax duurt wat lang maar wanneer de discussie ontstaat over of hij wel of niet begraven wordt komen de echte veteranen aan het woord en wordt het doodstil. We worden met de neus op de feiten gedrukt en zien de waanzin van de oorlog, het is doodstil, pijnlijk doodstil. Het is nog een heel gevecht maar met de emotie die Merijn de Jong als Teucros weet over te brengen aan Odysseus zorgt ervoor dat Ajax een graf krijgt. De veteranen die dan op het podium zijn gekomen brengen dan uiteindelijk Ajax in een bodybag naar zijn graf, het graf wat hij toch verdiende.

Al is er soms wat twijfel over een doel van een rol, toch is er geen twijfel mogelijk over wat deze voorstelling met je doet. De laatste scènes blijven zeker nog even hangen en maken dat je letterlijk overrompeld bent. Het is niet makkelijk om een Griekse tragedie te vlechten met de verhalen van veteranen anno 2005 maar de hele voorstelling blijft je geboeid en aan het eind ben je zeker geraakt. Jos Thie heeft zich geen makkelijke opdracht gegeven maar hij is er zeker in geslaagd.