Cadavre Exquis (English spoken with Dutch supertitles)
Intrigerende verdubbeling Annette Dielemans Madame de SadeToneelgroep Amsterdam / 05 apr. 2006 Gezien in: Stadsschouwburg Utrecht
Als de voorstelling Madame de Sade in één woord omschreven moet worden, dan kan dat er maar een zijn: Intrigerend. Een voorstelling die niet hapklaar is, waar je op momenten niets van snapt, vol vervreemding en verdubbelingen, maar die tóch iedere seconde de aandacht vasthoudt. Je verlaat de zaal en vraagt je af wat je nou eigenlijk zojuist hebt gezien. Of meer nog; wat dat alles te betekenen had.
Madame de Sade van Toneelgroep Amsterdam is op zijn minst een bijzondere combinatie te noemen. Gebaseerd op een tekst van een Japanse auteur – Yukio Mishima – over de Franse adel uit de achttiende eeuw, onder regie van een Poolse regisseur – Krzytof Warlikowski – en gespeeld door Nederlandse acteurs. En tel daar nog bij op dat alle vrouwenrollen, op die van de dienstmeid na, vertolkt worden door mannen. De acteurs spélen geen vrouwen, maar transformeren uiterlijk in vrouwen en laten hun vrouwelijke kant zien, waarbij wel duidelijke hun gebrek aan vrouwelijke eigenschappen naar voren komt. En de man waar het allemaal om draait, Markies de Sade, is de gehele voorstelling niet te zien. Hij wordt gevormd door beelden die opgeroepen worden in uitspraken van verschillende personages. En niet geheel onbelangrijk, zowel voor de vorming van het beeld van de Markies, als in de gehele voorstelling zelf; de fantasie van de toeschouwer.
De Franse adel uit de achttiende eeuw dus. Mevrouw de Montreuil zoekt het geluk voor haar dochter Renée. Ze wil dat Renée zich laat scheiden van haar echtgenoot, Markies de Sade, die de goede naam van de familie door het slijk haalt en een gevangenisstaf uitzit wegens seksuele uitspattingen. Wreedheid en tederheid vormen een niet te verbreken relatie, pijn en lijden worden verbonden met de beleving van seksualiteit. Alle personages die ten tonele verschijnen blijken verschillende kanten te hebben; de machtswellustige moeder én diva, de zachtmoedige echtgenote die een kracht uitstraalt maar deze niet gebruikt, de zedelijke zus die haar lichaam inzet om de man van haar zus te strikken en ga zo maar door. Geen enkel personage, geen enkel woord en geen enkel beeld is eenduidig. Ver doorgevoerde symboliek en verdubbeling op alle fronten.
Deze verdubbeling is ook schitterend teruggebracht in de scenografie. Een spiegelende én doorzichtige wand deelt de ruimte in twee. De acteurs die voor op het toneel te zien zijn, worden gespiegeld waardoor je ook hun achterkant te zien krijgt. De personages die áchter de wand plaats hebben genomen, zijn echter ook te zien. Waardoor een merkwaardige verdubbeling ontstaat die fascineert; beelden lopen door elkaar, acteur en spiegeling kunnen samenvallen terwijl er een grote fysieke ruimte tussen hen zit.
Madame de Sade is zeker geen makkelijke voorstelling. Ze zit vol vooruitwijzingen naar de Franse revolutie, vergaande symboliek en vervreemdende beelden. Het gaat over de vrijheid van het individu, de mens en haar natuurlijke wreedheid. De plot wordt niet primair gevoed door acties, maar door gevoelens en een strijd om macht en overheersing. Madame de Sade laat theater zien als verdubbeling van het leven; veel vragen, maar bijzonder weinig antwoorden.
