Indringend intiem
Stephanie Paalvast
Oresteia Toneelgroep Amsterdam / 30 nov. 2006
Gezien in: Stadsschouwburg

---

Griekse legendes zijn prachtig, maar de verhalen zijn niet altijd even makkelijk te volgen. Het verhaal van Orestes bijvoorbeeld, zoon van Agamemnon en Klytaimnestra
Agamemnon heeft aan de kant van de Grieken gevochten in Troje. Om een gunstige strijd te verzekeren, heeft hij voor zijn vertrek zijn dochter Iphigeneia geofferd. Klytaimnestra, zijn vrouw, zint op wraak en besluit Agamemnon bij zijn thuiskomst te doden. Vervolgens neemt ze met haar minnaar de macht over. Orestes kan dit niet aanzien en vermoordt zijn moeder.
Omdat hij hiermee een bloedverwant heeft gedood, komen de wraakgodinnen achter hem aan. Uiteindelijk beslist Athena dat Orestes vrijuit gaat.
Deze kluwen van verhaallijnen vol van moord en bedrog is door Aischylos verwerkt in een beroemde tragedie, de Oresteia. Dit stuk is door talloze gezelschappen al bewerkt, en dit jaar heeft Toneelgroep Amsterdam, in samenwerking met Nationale Toneelgroep Gent, besloten het uit te voeren.
Oresteia is een indringend stuk geworden. Dit komt mede door de opbouw van het toneel: zoals bij een echte tragedie zit het publiek rondom het podium. Toch zijn er ook moderne elementen aan te wijzen: zo is er een catwalk geplaatst die naar het podium toeloopt, waarover de goden Apollo en Athena lopen: een handige manier om te suggereren dat ze vanaf de Olympos komen. Ook bevinden de spelers zich in het begin van het stuk in een glazen huis: de woning van Klytaimnestra en Agamemnon. De pauze wordt vervolgens aangegeven doordat de technici het toneel opkomen en het huis afbreken, wat een nogal vervreemdend effect heeft in een klassiek stuk.
De vertaling van de tekst is redelijk dicht bij het origineel gebleven. Dat is wennen, zeker in het begin, omdat de verhaallijnen toch al redelijk ingewikkeld zijn. Het is echter goed te volgen, en bovendien is de sfeer van de tragedie hierdoor gezet: de toeschouwer krijgt het idee een echte klassieke tragedie te volgen, in plaats van een eigentijdse bewerking.
Anders dan in tragedie zijn er geen koren in de Oresteia van TA. Dit werkt verhelderend: zo kunnen de personages zelf hun motieven en daden toelichten, waardoor het stuk veel persoonlijker wordt. Geen groots spektakelstuk, maar juist intiem.
Voor het spel zijn grote namen aangetrokken: Pierre Bokma, Halina Reijn en Aus Greidanus Jr. zijn in de hoofdrollen te zien. Zij spelen met verve, wat niet altijd even makkelijk is: in sommige scènes worden ze rijkelijk met modder besmeurd, in andere moeten ze minutenlang doodstil zitten. Aparte vermelding verdient Els Dottermans, die met haar androgyne verschijning een perfecte Athena neerzet.
Oresteia schuurt, schreeuwt en bijt. Dankzij tekst en spel is het geen stoffig stuk, maar intiem en indringend. Een must.