Laat de liefde toe
Annette Dielemans
Hair Seaside Productions / 20 okt. 2007
Gezien in: Chassé Theater

---

In 1967 beleefde Hair haar wereldpremière in New York (off-Broadway), 40 jaar na dato verschijnt er een nieuwe versie van Hair, voor het eerst volledig vertaald in het Nederlands. Hair vertelt het verhaal over de jonge Kloot die naar het leger moet. Voordat hij voor zijn vaderland gaat vechten gaat hij naar de stad en maakt kennis met een groep hippies. Zij leren hem hun manier van leven: volgens de regels van vrijheid, liefde en drugs. Hiermee komt Kloot voor de keus te staan: een liefdevol vrij leven of een gewelddadig oorlogsbestaan, vechtend voor het vaderland? In de roerige jaren ’70 zette de rockmusical met thema’s als liefde, vrijheid en gericht op een nieuwe toekomst de wereld op zijn kop. De muziek werd in de harten gesloten en liedjes werden stuk voor stuk hitsongs. Maar in hoeverre is het ‘gevecht’ van toen dat de musical laat zien nu nog relevant? Is het mogelijk een dergelijk gedateerd stuk interessant te maken voor een volgende generatie? Natuurlijk is de musical, met haar verhaal en thematieken, niet meer zo controversieel als in de jaren ’70. We zijn zogezegd 'meer gewend'. Maar hoe komt dit? Is dit niet júist een oorzaak van de hippie-Hair-tijd van toen? Dat is dan ook een insteek van deze vernieuwde opvoering van Hair: wat is ónze erfenis uit deze tijd?

Deze insteek wordt direct in de openingsscène duidelijk, waarin beelden van ‘oude hippies’ nu geprojecteerd worden, die praten over hún tijd als hippie in de jaren ‘70. Wat ze wilden, wat ze deden, hoe ze dachten en hoe onzinnig sommige flowerpower-overtuigingen achteraf gezien waren. Door dit begin is direct de insteek duidelijk en ga je tijdens de musical de thematieken ook bewust koppelen aan hun betekenis en voorkomen nu. Een mooi – en bovendien bijzonder grappig – begin.
Om dit project in goede banen te leiden heeft Seaside Productions een opvallen creatief team bij elkaar gevonden. Meest opvallend hierin is regisseur Marcus Azzini: een toneelregisseur in het experimentele theater, die nooit eerder een musical deed. En dit was zeker een goede keus. Onder zijn regie is Hair geen standaard musical-musical geworden, maar zijn er duidelijk (soms experimentele) toneelinvloeden terug te zien. Zo wordt regelmatig gebroken met de vierde wand en wordt het publiek dus rechtstreeks aangesproken; op hun herinneringen en overtuigingen. Mooi aan de regie van Azzini is bovenal dat hij vooral een thematische samenhang in de musical heeft gebracht: van vrijheid, de hoop op een nieuwe toekomst, drugs, (vrije) liefde en natuurlijk alle problemen die hierbij komen kijken. Is de vrije liefde wel zo’n goed ideaal? En in hoeverre is het mogelijk vastgeroeste idealen structureel te veranderen? Tussen deze thematieken kabbelt de verhaallijn rustig voort.

Andere opvallende ‘creatives’ zijn Ronald Giphart, Gérard van Kalmthout en Jan Rot. Eerste twee zijn verantwoordelijk voor de vertaling van dialogen, Jan Rot had de bijna onmogelijke taak 25 hitsongs zo te vertalen dat zij de Engelse teksten zouden doen vergeten. En daar is hij over het algemeen behoorlijk goed in geslaagd. Helaas was de verstaanbaarheid in het Chassé Theater tijdens de liedjes veelal erg slecht – hopelijk kan dit nog beter worden afgestemd -, maar uitgedeeld boekje met liedteksten bood hierin uitkomst. Net als de regie van Azzini, is ook de vertaling van Rot veelal thematisch in plaats van letterlijk. En juist door niet precies de woorden te vertalen, klinken de liedteksten heel natuurlijk en brengen bovendien de lading goed over. Ook de dialogen scherp, met duidelijke invloeden van Ronald Giphart die het publiek regelmatig doen grinniken.
De cast van Hair vormt een overtuigende, mooi klinkende en ogende groep hippies, maar er komt weinig uitzonderlijk talent daar voren. Al weet Marcel Veenendaal (Paul, een bijzonder kleine rol) erin te slagen om de aandacht te trekken, tussen de altijd volledig aanwezige cast op het toneel. Hij heeft bijzonder weinig tekst, maar in zijn opmerkingen hier en daar, zijn bijna ongecontroleerde bewegingen en sterke gezichtsuitdrukkingen weet hij regelmatig alle aandacht naar zich toe te trekken. Een prestatie in zo’n grote groep mensen, maar – helaas – kan het soms ook een beetje afleidend werken. Opvallend is ook Dunya Khayame (Jeanie) die duidelijk een van de beste actrices is en alle sympathie krijgt. Met name in haar scène over de vrije liefde – sowieso een sleutelscène -, waarin zij stapsgewijs aangeeft welke personages bij wie zijn, en van wie zij houden, waarin pijnlijk duidelijk wordt dat iedereen het met iedereen doet, maar niemand bij degene is van wie hij of zij werkelijk houdt.

Ten slotte mag de vormgeving niet onbenoemd blijven. André Joosten is verantwoordelijk voor het decorontwerp en samen met Remko Wely tevens voor het lichtontwerp. Zowel decor- als lichtontwerp werken de hele musical ondersteunend mee, maar beiden gaan goed los in de ‘trip’ van de groep hippies in de tweede akte. Kloot staat stijf van de drugs en wordt ondergedompeld in een ander wereld. Neonlichten, harde muziek en beats, felle kleuren, lichtgevende figuren, beeldschermen met steeds veranderende beelden, zwevende planeten, een rondzwervende Mickey Mouse en overal opduikende militairen maken de trip compleet. Deze overvloed aan beelden, geluiden en indrukken brengen een echte beleving met zich mee. Je voelt de muziek in je lijf en hebt bovendien ogen en oren te kort. Heftig, maar zeker wel doeltreffend.

Afsluitend topstuk is echter de schitterende slotscène die harten doet breken. De enscenering is prachtig. Na een overvloed aan beelden, geluiden en indrukken van de trip een schitterend verstild en bijna breekbaar slot. 'Laat de liefde toe' – vertaling van 'Let the sunshine in' - luidt bijna fluisterend het ‘begin van het einde’ in en zal menigeen een traantje doen laten. Zo breekbaar en recht door het hart heeft deze evergreen vast nog weinig geklonken. De paar mensen die als teken van herkenning direct beginnen te klappen, zouden dan ook direct verbannen moeten worden naar een meeklapmusicals als The Wiz. En laat ze daar blijven. Want dit is een gevoel en ervaring die we zelden meer meemaken bij een musical. Pas daarna – als de cast zélf los gaat – sluiten we nog even swingend af, want deze nieuwe Nederlandse versie van Hair mag zeker gevierd worden.