Mens in een marathon
Stephanie Paalvast
Odysseus Toneelgroep De Appel / 23 dec. 2007
Gezien in: Appeltheater

---

Odysseus: de man van de duizend listen, held in de Trojaanse oorlog, bedenker van het beruchte Paard van Troje. Of de Odyssee van Homerus nu op waarheid gebaseerd is of niet, de held spreekt nog altijd tot de verbeelding en talloze toneelstukken en boeken zijn op zijn verhaal gebaseerd. Dit jaar is het toneelgroep de Appel die besloten heeft het eeuwenoude verhaal te bewerken.

Als de Trojaanse oorlog door de Grieken gewonnen is, keren de oorlogshelden terug naar huis. Allemaal behalve Odysseus: hij heeft de god Poseidon beledigd en is daarom gedoemd tien jaar lang op zee te zwerven. Hij vecht met monsters, slaapt met godinnen en weet uiteindelijk met behulp van de godin Athena weer thuis te komen. Daar wacht hem een onaangename verrassing, want zijn vrouw Penelope wordt belaagd door vrijers die allemaal om haar hand dingen. In een vlaag van woede vermoordt hij hen en is dan eindelijk weer samen met Penelope.

Het moge duidelijk zijn dat de belevenissen van Odysseus voldoende zijn voor een avondvullend toneelstuk. De Appel gaat nog een stapje verder: hun Odysseus duurt van twee uur ‘s middags tot tien uur ’s avonds. Hiermee begeven ze zich niet op vreemd terrein, want in 2004 produceerden zij al een theatermarathon. Tantalus ging over de beproevingen van de Trojaanse oorlog; in feite is Odysseus het vervolg hierop. Geen Odyssee: hoewel Homerus’ epos uiteraard het fundament van het stuk is, is het niet geheel hierop gebaseerd. De Appel heeft ervoor gekozen ook de andere kanten van de held te belichten. In hun stuk is hij niet alleen maar moedig en nobel; de toeschouwer ziet hem ook twijfelen, schreeuwen en angst hebben. Dit is een dappere benadering, want het betekent ook dat we hem met andere ogen gaan bekijken. Heeft hij in andere stukken en films de status van een god, in de bewerking van de Appel staat de mens Odysseus centraal. Dit heeft als gevolg dat we ook zijn minder plezierige kanten te zien krijgen. Toch weet Hugo Maerten, de acteur die hem vertolkt, wel de sympathie van de toeschouwer op te wekken. Hij is een subliem acteur, en zet Odysseus dan ook op onnavolgbare wijze neer: listig, maar niet té. Sexy, maar niet overdreven.

Ook de andere acteurs verdienen overigens alle lof. David Geysen is geheel geloofwaardig als Telemachos, Odyseuss’ zoon. En de Helena van Geert de Jong is precies zoals Helena zou moeten zijn. Daarnaast is het stuk goed uitgebalanceerd: momenten van serieuze monologen worden afgewisseld met komische scenes, waarvan als hilarisch hoogtepunt de godenvergadering op de Olympos. Overigens is het wel raadzaam het verhaal vantevoren door te nemen, want hoewel duidelijk is wat er gebeurt en wie wie is, blijven de griekse namen soms lastig.

Conclusie: Odysseus is een prachtstuk. Een absolute must voor theaterliefhebbers en daarnaast iedereen die een bijzondere dag wil beleven.