Vermenigvuldiging maakt niet automatisch sterk
Saar Grolleman
Ibsen3  De Tijd / 17 okt. 2009
Gezien in: Chassé Theater

---

De Noorse schrijver Henrik Ibsen staat bekend om stukken waarin alles al gebeurd is vóórdat de gordijnen openen en alles al verteld is eer er enige beweging heeft plaatsgevonden. De opvoering van Ibsen3, waarin delen van de vrouwenstukken 'Het poppenhuis', 'Hedda Gabler' en 'De vrouw van de zee' gebruikt worden, mag gerust een experiment genoemd worden. Hierin onderzoekt het Vlaamse gezelschap De Tijd hoeveel informatie een mens eigenlijk nodig heeft om iets te begrijpen.

Het idee is helder: uit 'Het poppenhuis' neemt men Nora, daarna voegen we Hedda Gabler en 'vrouw van de zee' Ellida toe. We spelen van iedere klassieker achtereenvolgens enkel het eerste bedrijf en sluiten vervolgens af door binnen één minuut – geluidloos – weer te geven hoe de stukken eindigen. Dat is kort door de bocht het verloop van het Ibsen3, een stuk waarin het patroon van drie vrouwenlevens blootgelegd wordt. Ze blijken vele overeenkomsten te hebben: alle dames proberen het verleden zo ver mogelijk achter zich te laten en leven met hun hoofd in de toekomst. Dat het heden niet naar wens is, is niet van belang. Zolang zij maar vast blijven houden aan hun droombeeld, is er niets aan de hand. Stukje voor beetje brokkelt hun ideaalplaatje echter af: ze worden ingehaald door het gebeurde, het heden blijkt een sof en of de toekomst verandering brengt? Durf maar niet te hopen: het blijkt een uitgemaakte zaak.

Er is gekozen voor een eenvoudig toneelbeeld, welke ietwat vervreemdend – á la Brecht – aandoet. Twee mannen en een vrouw, regisseur Lucas Vandervorst en zijn oud-studenten Michael Vergauwen en Suzanne Grotenhuis, nemen alle rollen op zich. Iets dat inbeeldingsvermogen en de nodige aandacht van de toeschouwer vergt: de mannen spelen dikwijls een vrouwenrol en niet alle personages – neem Nora's kinderen – zijn daadwerkelijk zichtbaar. De tekst schetst de wereld, zoals deze er in Ibsen's stukken uitziet. Het is aan het publiek om de lijnen helder te krijgen en houden.
Er wordt gespeeld op enkele vierkante meter, aan de zijkanten afgesloten met twee gordijnen.
De vrouwelijke personages blijven jammer genoeg vrij vlak, wat het niet gemakkelijker maakt om je op de verhaallijn te focussen. Op enkele momenten weet Grotenhuis te overtuigen, wanneer ze als een nukkige Hedda het toneel opstormt, of zich in haar rol als Nora onder een tafel schuilhoudt. De heren weten enige luchtigheid in het het geheel te brengen, onder andere door hun stemgebruik en verwijzingen naar de oude tijd in de vorm van attributen en kleding. Ook het feit dat het geheel op sokken gespeeld draagt hier aan bij.

Zeker als onbekende met het werk van Ibsen, zou men aan deze voorstelling een vrij zware dobber hebben. Het is een worsteling om door de eerste bedrijven heen te 'zitten'. Deze bestaan voornamelijk uit introductie: om de personages en hun ongelukkige levens te leren kennen, de lijn van de drie opgevoerde stukken te kunnen begrijpen. Het stuk is vrij kaal en bestaat uit het spelen van de letterlijke tekst. Dit maakt dat het erg langdradig en niet altijd even overtuigend overkomt. Enige aanpassingen, zowel in lengte als wat de actualiteit van de teksten betreft, zouden Ibsen3 geen kwaad doen. Na de langzame tred die gedurende de drie eerste bedrijven ingezet wordt, is de ontknoping een koude douche. De these dat het eerste bedrijf volstaat om het eind te begrijpen is gedeeltelijk bewezen, maar het einde van deze opvoering voelt als een harde klap in het gezicht. Er blijven enkele vraagtekens hangen, het stuk komt niet overeen met de intentie zoals deze te vinden is in het programmaboekje en het einde komt afgeraffeld over. Knutselen met vorm en inhoud kán, maar Henrik Ibsen en zijn stukken zijn meer waard dan hier getoond wordt. Kortom: Ibsen3 weet helaas niet te overtuigen.