De sterkste man
Saar Grolleman
Vijand van het Volk Toneelgroep Maastricht / 21 nov. 2009
Gezien in: Chassé Theater

---

Met trots wordt gepropageerd voor dé trekpleister van de stad: een kuuroord met thermale baden. Van heinde en verre hopen de inwoners bezoekers aan te trekken die, net zoals zijzelf, de voordelen van het bronwater zullen beproeven. Maar gaat het hier om financieel of lichamelijk gewin?

Arie de Mol zet met Toneelgroep Maastricht, een fusie tussen Els inc. en Theatergroep Het vervolg, zijn tanden in Ibsens negentiende eeuwse stuk 'Vijand van het Volk'. Dit blijkt actueler dan verwacht: nog steeds, of misschien zelfs steeds meer, worden er vuile spelletjes gespeeld binnen de politiek, blijken de media in staat macht uit te oefenen waar gewenst en is de waarheid niet altijd zo eenvoudig en herkenbaar als gehoopt.

Dokter Stokman woont, met zoon- en dochterlief, sinds enkele jaren weer in de plaats waar zijn zus als burgemeester de touwtjes in handen heeft. Dat ze de zaken goed op orde heeft zal zij te allen tijden meer dan duidelijk maken. Ook de gegoede burgerij heeft aardig wat vingers in de pap, verandering vermijdt men liever, maar indien onvermijdelijk: dan toch vooral erg kalmpjes aan. Het is een vorm van bestuur waar de twee redactieleden van de plaatselijke krant zwaar allergisch voor zijn. Dit lijkt in het voordeel van Stokman te werken, wanneer deze tot de ontdekking komt dat de thermale bron niet zuiverend werkt, maar ernstig vergiftigd is.

Líjkt, want zo simpel komt de beste man er niet vanaf. Terwijl hij de gezondheid van de badgasten voorop stelt en het nieuws per direct naar buiten wil brengen, blijkt er ineens sprake van verborgen belangen. Eerlijkheid wordt niet door iedereen gewaardeerd: denk toch eens na over de financiële schade! Van alle kanten wordt er aan Stokman getrokken, dochter Petra strijdt mee vanuit idealisme, zoon Eilif is bang verstoten te worden, zijn zus probeert alles onder het vloerkleed te vegen en ook de pers begint ineens van links naar rechts te springen. Als een stel vlooien huppen zij heen en weer en laten zich beïnvloeden, uitgaande van wat in hun voordeel is.

De wringende strijd wordt prachtig weergegeven door een stel enthousiaste, goed op elkaar ingespeelde acteurs. Duidelijk is de accuratesse van de regisseur: de Mol heeft Ibsens stuk zo overtuigend mogelijk op de planken willen brengen. Tot in de puntjes toe verzorgd: hier kan menig regisseur wat van leren, het is haast té gelikt- zofijn. Dat de groep geniet van de opvoering en het zo exact mogelijk inkleuren van de door de Mol gevormde kleurplaat, straalt van de bühne af. Met open mond, op het puntje van haar stoel, zit het publiek te genieten van het toneelbeeld. Het speelvlak doet zijn naam eer aan: deze vindt op vakkundige wijze invulling en wordt moeiteloos van woonruimte tot kuurbad getransformeerd. Zaten wij net nog te kijken naar een drammerige burgemeester in mantelpak, nu bevinden wij ons op de redactie of – gekleed in witte jas en helm – in het bad. Zijlings is er ruimte voor de muzikanten – alle acteurs die buiten beeld zijn tonen hun diversiteit, door hier plaats te nemen om een instrument te bespelen of al zingend van zich te laten horen. Op het ene moment ademt dit een sfeer van verbroedering uit, een volgend ogenblik is deze dreigend.

Vijand van het Volk is een uniek samenspel van licht, muziek, confronterende teksten en imponerend toneelspel. Onder een dekmantel van sarcastische grappen vinden we een heerlijke bewerking van een stuk dat prima in de huidige tijdgeest te passen valt. Toegankelijk voor een breed publiek, kritisch van toon, meeslepend en verbazingwekkend actueel. Toneelgroep Maastricht weet ons aan het denken, en twijfelen, te slaan. De enscenering is zo sterk dat deze slecht in woorden te vangen is. Een ding is zeker: dit is een ervaring die aan te raden valt en doet smachten naar een vervolg.