‘een zoektocht naar de Nederlandse identiteit’Dasha van AmsterdamTuin van Holland Toneelgroep De Appel / 03 mrt. 2010
Gezien in: Appeltheater
Tuin van holland ‘een zoektocht naar de Nederlandse identiteit’ is een nieuwe vijfenhalf uur durende theatermarathon van toneelgroep de Appel met de eindregie van Aus Greidanus. Toneelgroep de Appel staat bekend om zijn theatermarathons. Zo zijn de voorgangers Tantalus (2003) en Odysseus (2007) zeer succesvolle producties geweest. De titel maakt nieuwsgierig en belooft reflectie op dit thema. Helaas, deze belofte wordt niet waargemaakt.
Wat het publiek te zien krijgt is een gekostumeerde geschiedenisles. Het beeld is prachtig, de inhoud is bekend. Er wordt niet gezocht, er wordt met name verteld over wat men allang weet. Bij de ingang van het theater verstrekken vriendelijke en behulpzame medewerkers informatie over de voorstelling. Het is groots aangepakt: de avond begint en eindigt met de voorstelling waar al het publiek samen komt. Daar tussenin vinden er drie rondes plaats waarin kleine voorstellingen, die door verschillende mensen zijn geregisseerd, te zien zijn. Per ronde kan de toeschouwer een keuze maken uit één van de drie voorstellingen. Op deze manier stelt de toeschouwer zijn eigen ‘geschiedenis’ samen. De eerste ronde heeft de Gouden Eeuw als thema, in de volgende twee rondes gaan de voorstellingen over dijkgraven, en een aantal andere bekende thema’s uit de geschiedenis. Bijzonder aan dit geheel is dat de toeschouwers de mogelijkheid krijgen om in verschillende ruimten van ‘de Appel’, voorstellingen te zien. De organisatie van de avond loopt gesmeerd en is erg prettig.
In het eerste stuk’ Boven water’ worden de tulpen en de houten klompen binnen vijf minuten tevoorschijn gehaald. En helaas is dit geen knipoog, maar een teleurstellende toonzetting voor de voorstelling daarna. Hierin komen belangrijke bestaande en verzonnen figuren uit de Nederlandse geschiedenis ten tonele. Een bonte verzameling bestaat uit o.a. een Batavier, Willem van Oranje, Sinterklaas (ook wel de katholieke bisschop), Anne Frank, Prins Bernard en een Zeeuws meisje. Deze vertegenwoordigers van de Nederlandse identiteit gaan met elkaar in discussie over de betekenis van Nederland. Deze redetwisten bestaan uit bekende argumenten, meningen en ontevredenheden.
De decors en kostuums zijn prachtig, maar verder is het vrij eendimensionaal. Elk van de drie voorstellingen hebben een politieke moord als thema. Bijzonder is wel dat in de reeks ‘ Gouden Eeuw’ de subjecten van deze moorden niet ten tonele worden gevoerd. Het verhaal wordt verteld door de betrokkenen, in de tekst komen een aantal typeringen van ‘de Hollandse geest’ terug die ook in het eerste stuk te horen waren.
Tijdens de grote pauze, na de eerste twee stukken, wordt het publiek tijdens de Markt getrakteerd op een verzameling aan liedjes en sketches van de Nederlandse bodem. Deze culturele ratjetoe, dat iets wegheeft van Monty Python, is erg vermakelijk. In dit deel wordt de Nederlandse identiteit beleefd, niet verteld...en het werkt!
In de rondes hierna worden moderne stukken vertoond. Er worden meer moderne middelen ingezet – bijvoorbeeld muziek en video. De montage van de voorstelling is eigentijds en toch wordt ook hier gekozen voor de bekende weg.
Ten slotte was het tijd voor de voorstelling ‘Water’, regie: David Geysen. Voor het eerst deze avond ben ik echt geboeid en krijg ik, via verschillende verhaallijnen, die zich allemaal in het water op toneel afspelen, een intens gevoel van wat het leven onder de zeespiegel eigelijk betekent. Het is een associatief en beeldend geheel. Het is prachtig, beklemmend en erg treffend! Voor het eerst deze avond kan ik me inleven in een aspect uit het leven in Nederland. De waterdreiging, wat vroeger een veel reëler gevaar vormde dan nu het geval is, wordt in al zijn geweld voelbaar gemaakt. Prachtig!!
Tuin van Holland is knap gemaakt: het decor is prachtig, de kostuums zijn mooi, de acteurs spelen de sterren van de hemel. En toch.... mist het aan diepgang. Er worden geen verrassende ontdekkingen gedaan over het leven in Nederland of de Nederlandse identiteit. ‘De identiteit is iets dynamisch wat door de eeuwen heen ontstaat’, staat op de website van de Appel. In de voorstelling lijkt het meer een statisch geheel, waarbij bekende beelden worden herhaald en geen vragen worden gesteld. Ik vind dit eigenlijk een gemiste kans. De kritische kanttekeningen die geplaatst worden zijn niet baanbrekend, de discussies die men voert, zijn bekend. Er wordt geen nieuw perspectief geboden.
Juist in de tijd waarin het thema ‘wie is een Nederlander’ een beladen politiek en maatschappelijk debat domineert, ligt er een kans om in de voorstelling, met als titel Tuin van Holland, vragen op te roepen bij de geschiedenis en mensen uit te nodigen tot reflectie over de huidige situatie. Kunst is immers in staat nieuwe inzichten of perspectieven te bieden. Helaas zit het niet in Tuin van Holland.
